Çin Tarihi - Özet

2008-11-14 09:47:00




ÇİN TARİHİ 

Çin Hanedanları Tarihi

Xia (Şia) Hanedanı (Çince:; Pinyin: xià cháo), Çin tarih kayıtlarına göre Çin'in ilk Hanedanlığıdır; M.Ö. 2200 - 1800 tarihleri arasında hüküm sürmüştür.

Bir çok Çinli arkeolog Henan Eyaletindeki Erlitou kalıntılarını Xia Hanedanının varlığının kanıtı olarak kabul eder. Ancak çoğu Batılı bilimadamı bu görüşlere katılmamakta, hatta Xia Hanedanının gerçekte var oluduğuna bile şüpheyle yaklaşmaktadır

Shāng Hanedanı ya da Yīn Hanedanı M.Ö 1600 - M.Ö. 1027 yılları arasında Çin'de Sarı Nehir deltasında hüküm sürmüş hanedanlık. Yarı efsanevi Xia Hanedanı'nın aksine tarihsel kanıtlar Shang Hanedanı'nın varlığını doğrulamaktadır; bu nedenle Shang Hanedanı Çin'in ilk hanedanı olarak kabul edilir. Bu döneme ait bronz kaplar ve Fal yazıtları üzerinde Çin yazısının ilk örneklerine rastlanmıştır.

İlkbahar ve Sonbahar Dönemi (Çince: pinyin: Chūnqiū Shídài), Çin'de M.Ö. 722 - M.Ö. 481 tarihleri arasına denk gelen dönemdir. Bu dönem adını, Konfüçyüs'e atfedilen İlkbahar ve Sonbahar Kayıtları adlı kitaptan almaktadır. İlkbahar ve Sonbahar döneminde Çin 170 küçük devlete parçalanmıştı; bu küçük devlet arasında meydana gelen savaş ve istilalar dönemin karakteristik özelliği olmuştur.

Qin Hanedanı (Çince:Pinyin:Qín Cháo okunuşu→ Çin Hanedanı) M.Ö. 221 - M.Ö. 206 yılları arasında Çin'i yönetmiş hanedandır. M.Ö. 221'de İlk İmparator Qin Shi Huangdi(okunuşu → Çin Şı Huangdi) bütün Çin'i tek bir yönetim altında toplamıştır. Böylelikle başlayan Çin'in İmparatorluklar dönemi, 1912'de Qing Hanedanı'nın yıkılıp Çin Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla sona ermiştir.

Han Hanedanlığı (Çince:; Pinyin: Hàn cháo), Çin'de M.Ö. 206 - M.S. 220 tarihleri arasında hüküm sürmüş hanedanlıktır. Dönemin önemli klanlarından Liu tarafından kurulmuştur.

Yaklaşık 400 yıllık bir tarihi kapsayan Han Hanedanlığı Çin kültürünün zirvelerinden biri olarak kabul edilir. Günümüzde Çinliler Liu ailesinin ve kurdukları Hanedanlığın onuruna kendilerini Han insanı, Han Ulusu olarak adlandırır.

Han Hanedalığı iki döneme ayrılır: Erken Han Hanedanlığı (Qiang Han ) ya da Batı Han Hanedanlığı (Xi Han ) M.Ö. 206 - M.S. 9 yılları arasında hüküm sürmüştür; başkenti Chang'an'dır. M.S. 25-220 yılları ise Geç Han Hanedanlığı (Hou Han ) ya da Doğu Han Hanedanlığı'dır (Dong Han); başkenti Luoyang'dır.

Sui Hanedanı (Çince:, Hanyu Pinyin: suí cháo) 581-618 yılları arasında Çin'e hakim olmuş hanedandır. Kuzey Güney Hanedanları döneminin ardından Çin'i birleştiren Sui Hanedanı Çin'de dört yüzyıldır süregelen parçalanmışlığa son vermiştir.

İmparator Wen (Yang Jian) tarafından kurulan hanedanın başkenti Chang'an (günümüzdeki adı Xi'an) idi.

Tang Hanedanlığı (Çince: ; Pinyin: Tángcháo) (18 Haziran 618 - 4 Haziran 907) Sui Hanedanlığı'nın ardından Çin'i egemenliğine alan hanedanlık. Bu hanedanlık İmparatoriçe Wu Zhao'ın tahtı ele geçirmesiyle kurulan İkinci Zhou Hanedanlığı (690 - 705) döneminde kesintiye uğramıştır.

Jīn Hanedanlığı (1115-1234), Jurchen Hanedanlığı olarak da bilinen hanedanlık, yaklaşık 500 yıl kadar önce Qing Hanedanlığı'nı kuran Mançuların, ataları olan Jurchen'lerin, Wanyan (完顏 Wányán) kabilesi tarafından kurulmuştur. İsmi bazen, latin harfleriyle aynı yazılan, daha önceki Jin Hanedanlığı'ndan ayırabilmek için Jinn şeklinde de yazılır.

Batı Xia Hanedanlığı (Çince: ; pinyin: Xī Xià) ya da Tangut İmparatorluğu 1032 ve 1227 yılları arasında, günümüzde kuzeybatı Çin'in Gansu, Shaanxi, ve Ningxia bölegelerinin bulunduğu yerlerde, varlığını sürdürmüş bir devlettir. Tangut kabileleri tarafından kurulmuştur. Orta Asya ve Batı arasındaki ticaret yolunun geçtiği yerlere kükmetmişlerdir. Komşuları, önce Song sonra da Jurchen'ler olmuştur.

Kuzey Song Hanedanlığı, Hou Zhou hanedanının bir generali olan Zhao Kuangyin tarafından kurulan hanedanlık.Chen Qiao kasabasında ayaklanma başlatan ve 960 yılında kendisini İmparator Tai Zu ilan eder Zhao Kuangyin'in Song hanedanını kurmasıyla "Beş Hanedan ve 10 Devlet" dönemi kapandı ve Çin'deki bölünmüşlük sona erdi.Song hanedanı, 1279 yılında Yuan hanedanı tarafından devrilmesine kadar toplam 319 yıl varlığını sürdürdü. Song hanedanı, Kuzey ve Güney olmak üzere ikiye ayrıldı.Kuzey Song hanedanı döneminde, Kitanlar kuzeyde Liao Devleti'ni (947-1125), Dangxianglar kuzeybatıda Xixia Devleti'ni (1038-1227), Nüzhenler kuzeyde Jin Devleti'ni (1115-1234) kurdular.1125 yılında Liao devletini yok eden Jin devleti, 1127 yılında Song hanedanının başkenti Kaifeng'i işgal ederek İmparator Hui Song ve varisi Qin Zong'u kaçırdı. Böylece Kuzey Song hanedanı yıkıldı.

Yuan Hanedanı (Çince: Pinyin: Yuáncháo; Moğolca: Dai Ön Yeke Mongghul Ulus) 1271 - 1368 yılları arasında Çin'i egemenliği altına alan Moğollar tarafından kurulmuştur. Aslında Doğu Avrupa ve Rusya'dan Orta Doğu'ya, Çin ve Kore'ye kadar uzanan Moğol İmparatorluğu'nun bir parçasıdır. Ancak Moğollar imparatorluğun içinde yalnız Çin ile ilgilenmiş, Moğol Kağan unvanının yerine Çin İmparatoru unvanını kullanmayı yeğlemişlerdir. Kurucusu Kubilay Han'dır.

Míng Hanedanı (Çince:Hanyu Pinyin: Míng Cháo) 1368 - 1644 yılları arasında Çin'e hakim olmuş hanedandır. Kendinden önceki Moğol Yuan Hanedanı ve kendinden sonraki Manchu Qing hanedanının aksine etnik Çinliler tarafından kurulmuştur. Ming başkenti Beijing 1644 yılında düştükten sonra hanedan 1662 yılına kadar Güney Ming adıyla varlığını sürdürmüştür.

Qing Hanedanı (Çince:Pinyin: Qīng cháo; Mançu: daicing gurun) 1644-1911 yılları arasında Çin'de hüküm sürmüş hanedandır. Kurucusu Çin'in kuzeydoğusunda yaşayan Mançuların Aisin Gioro klanıdır; bu nedenle Mançu Hanedanı olarak da adlandırılır.

Çin Cumhuriyeti (Çince: pinyin: Zhōnghuá Mínguó) , 1911'de Qing Hanedanlığı'nı devirerek Çin'de 2000 yıllık imparatorluk yönetimine son vermiştir. İlk başkanı, Milliyetçi Parti Kuomingtang'ın lideri Sun Yat-sen'dir. 1925'te Sun Yat-sen'in kanser nedeniyle ölünce, Çan Kay Şek yönetimi ele geçirmiştir.Bu arada, İmparator Hirohito yönetiminde gittikçe güçlenen ve emperyalist hedefleri doğrultusunda Çin'in kuzey bölgesi Mançurya'yı ele geçirmek isteyen Japonya 1936 yılında Çin'i işgale başlar. Kısa sürede Mançurya'yı kontrol altına alan ve Manchuko adıyla kendisine bağlı uydu bir devletçik kuran Japonlara karşı bir halk direnişi başlar. Bu bağımsızlık savaşını örgütleyen Mao Zedung önderliğindeki Çin Komünist Partisi ÇKP halk içerisinde taraftar toplar. 1945 yılında Japonlar'ın anakaradan atılmasının ardından ise topladığı büyük güçle güneye inerek Kuomingtang üzerine yürür. 1932'den beri aralıklara devam eden iç savaş tekrar başlar.

Bağımsızlık savaşında ÇKP'yi cephe gerisinden vurarak ülke savunmasında zaafiyet yaratan Kuomingtang yönetimi bu kez de arkasına ABD'yi alarak halkın tepkisini çekmeye devam eder. Halk desteğinden yoksun kaldıkça otoritesini korumak için antipatik girişimlere yönelen Çan Kay Şek önderliğindeki Kuomingtang yönetimi 1949 yılında kesin yenilgiye uğrar. Aynı yıl ÇKP ülkeyi Çin Halk Cumhuriyeti adıyla tekrar birleştirmiştir. Formoza adasına kaçan Çan Kay Şek ise burada 1928 Çin Cumhuriyeti'nin devamı olduğu iddiasıyla ayrılıkçı bir hükümet kurar.

5146
0
0
Yorum Yaz